Бишкектеги «Дордой» базарындагы контейнерлер жөн гана соода түйүндөрү эмес. Алар Кыргызстанды Кытай, Түркия, Борбор Азия өлкөлөрү жана Россия менен байланыштырган ири логистикалык системанын негизин түзөт.
Мындай жыйынтыкка Лейбниц атындагы Заманбап Чыгышты изилдөө борборунун илимий кызматкери Клаудиа Эггарт келген.
Изилдөөчү «Дордой» базарында он ай бою этнографиялык иликтөө жүргүзгөн. Ал соодагерлердин күнүмдүк ишине байкоо салып, контейнерлер кандайча дүкөн, кампа жана логистикалык түйүн катары колдонуларын изилдеген.
Эггарттын айтымында, контейнер алгач дүйнөлүк соода үчүн стандартташтырылган жана кыймылдуу каражат катары түзүлгөн. Бирок базарга орнотулгандан кийин ал жөн гана металл конструкция бойдон калбай, жергиликтүү шарттарга ылайыкташат.
Соодагерлер контейнерлердин ички түзүлүшүн өзгөртүп, аларды дүкөн, кампа же товар сактоочу жай катары кайра жабдышат. Ошентип, дүйнөлүк логистиканын стандарттуу элементи ишкерлердин тажрыйбасы, эмгеги жана билими аркылуу базардын чыныгы муктаждыктарына ылайыкташат.
Изилдөөчү мындай көрүнүштү «тартиптин минималдуу бузулушу» деп атаган. Бул белгиленген эрежелерден толугу менен баш тартуу эмес. Тескерисинче, күнүмдүк майда өзгөртүүлөр аркылуу стандартташтырылган системаны базардын реалдуу жашоосуна ыңгайлаштыруу болуп саналат.
Изилдөө көрсөткөндөй, «Дордой» аркылуу товар ташууну жөн гана техникалык жеткирүү чынжыры катары кароого болбойт. Анын туруктуу иштеши соодагерлердин өз ара мамилесине, тажрыйбасына, көндүмдөрүнө жана күтүүсүз көйгөйлөрдү жеринде чечүү жөндөмүнө көз каранды.
Эггарттын баамында, контейнердик системанын ийкемдүүлүгү бир жагынан дүйнөлүк стандарттарды сактоого, экинчи жагынан жергиликтүү экономикалык шарттарды эске алууга мүмкүнчүлүк берет.
Ушундан улам «Дордой» жөн гана базар эмес, Кыргызстанды эл аралык товар агымдары менен байланыштырган маанилүү логистикалык түйүн катары каралууда.
«Контейнер — адам менен технологиянын мамилесинин критикалык логистикасы» аттуу доклад Польшадагы Познань шаарында өткөн Европа социалдык антропологдор ассоциациясынын EASA 2026 конференциясында сунушталган.
